تشخیص طلای اصل از تقلبی؛ از تست خونگی تا ری‌گیری آزمایشگاه

تقلب توی طلا معمولاً تقلب کامل نیست. کمتر پیش میاد کسی یه تیکه برنج رو به‌جای طلا بفروشه. بیشتر وقت‌ها طلا واقعیه، ولی عیارش کمتر از چیزیه که ادعا شده، یا وسطش یه فلز ارزون‌تر گذاشته‌ن. همین تقلب‌های کوچیک گرون تموم میشن. یه انگشتر ۱۰ گرمی رو در نظر بگیرید که با قیمت ۱۸ عیار ۵ مهر ۱۴۰۵ حدود ۲۳۸.۶ میلیون تومن می‌ارزه. اگه در واقع ۱۴ عیار (۵۸۵) باشه، ارزشش حدود ۱۸۶.۱ میلیونه؛ یعنی ۵۲.۵ میلیون تومن یا ۲۲ درصد کمتر. توی این مطلب سراغ روش‌های تشخیص طلای اصل رفتیم و گفتیم هر کدوم دقیقاً چی رو نشون میده و چی رو نه.

مُهر و فاکتور؛ اولین و ساده‌ترین قدم

روی بیشتر زیورآلات یه مُهر کوچیک هست. عدد ۷۵۰ یعنی ۱۸ عیار، ۸۷۵ یعنی ۲۱ عیار و ۵۸۵ یعنی ۱۴ عیار. جدول کامل عیارها رو توی مطلب عیار طلا و مثقال گذاشتیم. مُهر رو میشه جعل کرد، ولی نبودنش یه علامت هشداره.

مهم‌تر از مُهر، فاکتوره. فاکتور درست وزن، عیار، اجرت و سود رو جدا می‌نویسه و اسم و آدرس فروشنده روشه. اگه بعداً معلوم بشه عیار کمتر بوده، همین فاکتوره که دستتون رو باز می‌ذاره.

تست‌های خونگی؛ چی رو لو میدن و چی رو نه

تست آهنربا. طلا مغناطیسی نیست. اگه قطعه محکم به آهنربا بچسبه، آهن یا نیکل داره و قطعاً طلای خالص نیست. ولی برعکسش صادق نیست: برنج، مس، نقره و تنگستن هم به آهنربا نمی‌چسبن. پس این تست فقط تقلب‌های خیلی ساده رو پیدا می‌کنه. حواستون باشه فنر قفل بعضی زنجیرها فولادیه و ممکنه به‌اشتباه جذب بشه.

آزمایش آب (چگالی). طلا خیلی سنگینه. چگالی طلای خالص حدود ۱۹.۳ گرم بر سانتی‌متر مکعبه، طلای ۱۸ عیار بسته به آلیاژ حدود ۱۵ تا ۱۶، نقره حدود ۱۰.۵ و برنج حدود ۸.۵. با یه ترازوی آشپزخونه‌ی ۰.۰۱ گرمی میشه این رو اندازه گرفت:

1. قطعه رو وزن کنید. مثلاً ۱۰ گرم.
2. یه لیوان آب روی ترازو بذارید و ترازو رو صفر کنید.
3. قطعه رو با یه نخ نازک طوری توی آب آویزون کنید که به کف و دیواره نخوره.
4. عددی که ترازو نشون میده حجم قطعه‌ست. وزن رو تقسیم بر این عدد کنید.

یه انگشتر ۱۰ گرمی ۱۸ عیار حدود ۰.۶۵ گرم نشون میده و چگالیش حدود ۱۵.۴ درمیاد. یه انگشتر برنجی آبکاری‌شده با همون وزن حدود ۱.۱۸ گرم نشون میده و چگالیش حدود ۸.۵ میشه. این تست برای قطعه‌های بدون نگین خوب جواب میده، ولی یه نقطه‌ی کور مهم داره: تنگستن تقریباً هم‌چگالی طلاست (حدود ۱۹.۳). شمش یا قطعه‌ای که مغزش تنگستن باشه از این تست راحت رد میشه.

تست‌هایی که بهتره انجام ندید. گاز گرفتن، خراش دادن روی سرامیک یا ریختن اسید، یا چیزی نشون نمیدن یا به قطعه آسیب میزنن. سنگ محک و اسید رو بذارید برای طلافروش که ابزار و تجربه‌ش رو داره.

عیارسنجی آزمایشگاهی؛ مطمئن‌ترین روش

برای زیورآلات معمولی، XRF توی یه آزمایشگاه معتبر معمولاً کافیه و چند دقیقه طول می‌کشه. برای طلای آبشده که قیمتش مستقیم از عیار برگه حساب میشه، برگه‌ی آزمایشگاه جزو خود کالاست. موقع خرید، اسم آزمایشگاه، وزن و عیار روی برگه رو با خود قطعه تطبیق بدید. فرقش رو با دست‌دوم توی مطلب آبشده، سکه یا صندوق طلا توضیح دادیم.

چهار تقلب رایج و راه لو دادنشون

• عیار کمتر از مُهر: ۱۴ یا ۱۶ عیار با مُهر ۷۵۰. آزمایش آب اختلاف کمی نشون میده؛ XRF دقیق لوش میده.
• آبکاری: برنج یا نقره با روکش طلا. آهنربا نمی‌فهمه، ولی آزمایش آب راحت پیداش می‌کنه.
• مغزی: یه فلز دیگه وسط قطعه‌ی توخالی. XRF سطحی نمی‌بینه؛ آزمایش آب یا ری‌گیری لازمه.
• وزن نگین به اسم طلا: نگین و سنگ با نرخ طلا حساب میشه. بخواید وزن نگین جدا نوشته بشه.

اگه بعد از خرید متوجه شدید عیار کمتر بوده، اول با فاکتور و برگه‌ی عیارسنجی سراغ خود فروشنده برید. بیشتر طلافروشی‌های عضو اتحادیه برای اینکه کارشون به شکایت نکشه، ترجیح میدن اختلاف رو جبران کنن. اگه نشد، اتحادیه‌ی طلا و جواهر شهرتون مرجع رسیدگی به شکایته. بدون فاکتور اما اثبات اینکه طلا رو از کجا خریدید سخته؛ این همون جاییه که یه کاغذ ساده چند ده میلیون تومن ارزش پیدا می‌کنه.

یه قانون ساده هم هست: هرچی مبلغ بالاتر و فروشنده ناشناخته‌تر، هزینه‌ی یه عیارسنجی آزمایشگاهی بیشتر می‌ارزه. قیمت روز طلای ۱۸ عیار دست‌دوم و آبشده رو هم قبل از معامله چک کنید تا اگه قیمتی مشکوک‌وار ارزون بود، زودتر متوجه بشید.

این مطلب فقط توضیح آموزشیه و توصیه‌ی خرید یا فروش نیست.