شاخص کل بورس چیه و چطور حساب میشه؟ چرا با رشد شاخص همه سود نمی‌کنن

هر شب توی خبرها میشنوید «شاخص کل بورس امروز فلان هزار واحد بالا رفت» و حس می‌کنید همه پولدار شدن. بعد پرتفوی خودتون رو باز می‌کنید و می‌بینید قرمزه. این تناقض از اینجا میاد که شاخص کل یه عدد خاص رو می‌شمره و اون عدد لزوماً حال سهم‌های شما نیست. توی این مطلب ساده توضیح میدیم شاخص چیه، چطور حساب میشه و چطور باید بخونیدش.

شاخص کل بورس به زبون ساده

فرض کنید ارزش همه‌ی شرکت‌های بورس تهران رو با هم جمع کنید و این مجموع رو با روز شروع مقایسه کنید. شاخص کل دقیقاً همین کار رو می‌کنه. روز شروع، یعنی فروردین ۱۳۶۹، عدد ۱۰۰ بهش دادن. امروز (عدد ۹ مهر ۱۴۰۵) شاخص کل حدود ۷٬۷۶۶٬۵۰۰ واحده؛ یعنی ارزش بازار با در نظر گرفتن سودهای پرداختی، نسبت به اون روز حدود ۷۸ هزار برابر شده.

اسم رسمیش «شاخص کل (بازده نقدی و قیمت)»ه، که به انگلیسی بهش TEDPIX میگن. این «بازده نقدی» مهمه: وقتی شرکتی سود نقدی تقسیم می‌کنه و قیمت سهمش بعد از مجمع افت می‌کنه، شاخص کل این افت رو جبران می‌کنه، چون اون پول از بین نرفته و به جیب سهام‌دار رفته.

چطور حساب میشه؟

شاخص کل «وزنی ـ ارزشی»ه. یعنی هر شرکت به اندازه‌ی ارزش بازارش (تعداد سهام × قیمت هر سهم) توی شاخص وزن داره. اگه شرکتی ۵ درصد کل ارزش بورس رو داشته باشه، ۱۰ درصد رشد قیمتش به‌تنهایی حدود نیم درصد شاخص رو بالا می‌بره. در مقابل، یه شرکت کوچیک که سهمش از بازار یک‌دهم درصده، حتی اگه سهمش دو برابر بشه، اثرش روی شاخص کل به‌سختی دیده میشه.

شرکت بورس برای اینکه شاخص با اتفاق‌های غیرواقعی تکون نخوره، تعدیلش می‌کنه: وقتی شرکتی افزایش سرمایه میده، سهم جدید وارد بورس میشه یا سهمی از بورس خارج میشه، پایه‌ی محاسبه رو جوری تنظیم می‌کنن که این تغییرات به‌تنهایی شاخص رو بالا یا پایین نبرن.

چرا چند شرکت بزرگ تکونش میدن؟

توی بورس تهران تعداد کمی شرکت خیلی بزرگ، بیشتر پتروشیمی‌ها، فلزی‌ها، پالایشی‌ها و بانک‌ها، سهم بزرگی از کل ارزش بازار رو دارن. نمادهایی مثل فارس، فملی و شپنا وقتی با هم حرکت کنن، می‌تونن کل شاخص رو بالا یا پایین ببرن. برای همین روزهایی پیش میاد که شاخص کل سبزه ولی بیشتر نمادهای بازار قرمزن، یا برعکس.

راه فهمیدن این موضوع نگاه کردن به شاخص هم‌وزنه. این شاخص به همه‌ی شرکت‌ها وزن یکسان میده، پس نشون میده یه سهم معمولی چه وضعی داره. اگه شاخص کل بالا رفته ولی هم‌وزن پایین اومده، یعنی رشد فقط مال چند غول بازار بوده.

چرا رشد شاخص یعنی سود کردن همه نیست؟

دو دلیل اصلی داره. اول، همون موضوع وزن‌ها که گفتیم: شاخص میانگین وزنیه و میانگین چیزی درباره‌ی سهم تک‌تک آدم‌ها نمیگه. دوم، تورم. شاخص به ریال حساب میشه و وقتی پول ملی ارزش از دست میده، ارزش اسمی شرکت‌ها هم بالا میره، حتی اگه واقعاً بزرگ‌تر نشده باشن.

برای همین بهتره رشد شاخص رو با تورم و دلار مقایسه کنید. یه راه ساده تقسیم شاخص بر دلار آزاده: امروز این نسبت حدود ۲۹ میشه. اگه شاخص یه سال ۴۰ درصد بالا بره و دلار هم ۴۰ درصد گرون بشه، این نسبت تکون نمی‌خوره و در عمل بورس به دلار درجا زده. این محاسبه رو هر روز توی ارزش دلاری بورس انجام میدیم.

شاخص کل رو چطور بخونیم؟

• با هم‌وزن مقایسه کنید: اگه هر دو بالا رفتن، رشد عمومیه؛ اگه فقط شاخص کل بالاست، رشد محدود به چند سهم بزرگه.
• به درصد نگاه کنید، نه به واحد: ۵۰ هزار واحد رشد امروز یعنی کمتر از ۰.۷ درصد؛ همین عدد ده سال پیش رشد خیلی بزرگ‌تری بود.
• ارزش معاملات رو چک کنید: رشدی که با حجم کم اتفاق بیفته، کمتر قابل اعتماده.
• با دلار و تورم بسنجید: رشد اسمی وقتی معنی داره که از گرونی دلار جلو بزنه.

اگه تازه وارد بورس شدید و می‌خواید بدونید روی کدوم سهم‌ها تمرکز کنید، این راهنما درباره‌ی پیشنهادهای خرید و فروش بورس نقطه‌ی شروع خوبیه و صفحه‌ی پیش‌بینی بورس هم سناریوهای شاخص رو کنار هم گذاشته.

جمع‌بندی

شاخص کل بورس عددیه که رشد ارزش مجموع شرکت‌های بورس تهران رو، با در نظر گرفتن سودهای نقدی، از سال ۱۳۶۹ تا امروز نشون میده. چون وزن‌ها بر اساس اندازه‌ی شرکت‌هاست، چند غول بازار مسیرش رو تعیین می‌کنن و برای فهمیدن حال یه سهم معمولی باید شاخص هم‌وزن رو هم دید. و هیچ‌وقت رشد شاخص رو بدون مقایسه با دلار و تورم جشن نگیرید.